Ер
Ер ![]() | ||||
![]() | ||||
Орбита характеристикалары | ||||
---|---|---|---|---|
Перигелий |
147 098 290 км | |||
Афелий | ||||
Ҙур ярымкүсәр (a) |
149 598 261 км | |||
Орбитаның эксцентриситеты (e) | ||||
Әйләнеүҙең сидерик периоды |
365,256366004 көндәр | |||
Орбита тиҙлеге (v) |
29,783 км/c | |||
Уртаса аномалия;(Mo) |
357,51716°[5] | |||
Ауышлығы (i) |
7,155° (сағыштырмаса Ҡояш экваторы)[4], 1,57869° (сағыштырмаса инвариант яҫылыҡ)[4] | |||
Долгота восходящего узла (Ω) |
348,73936°[5] | |||
Перицентр аргументы (ω) |
114,20783°[5] | |||
Юлдаштары | ||||
Физик характеристикалар | ||||
Поляр ҡыҫылышы |
0,0033528[2] | |||
Экватор радиусы |
6378,1 км[2] | |||
Поляр радиусы |
6356,8 км[2] | |||
Уртаса радиус |
6371,0 км[2] | |||
Ҙур түңәрәк оҙонлоғо |
40 075,017 км (по экватору)[7] | |||
Өҫлөк майҙаны (S) |
510 072 000 км²[9][10] | |||
Күләме (V) |
10,8321·1011 км³[2] | |||
Массаһы (m) |
5,9736·1024 кг (3·10-6 M☉)[2] | |||
Уртаса тығыҙлығы (ρ) |
5,5153 г/см³[2] | |||
Экваторҙа есемдең тотҡарһыҙ төшөүе тиҙлеге (g) |
9,780327 м/с² (0,99732 g)[2] | |||
Беренсе космик тиҙлек (v1) |
7,91 км/с[комм. 2] | |||
Икенсе космик тиҙлек (v2) |
11,186 км/с[2] | |||
Экваторҙа әйләнеү тиҙлеге |
1674,4 км/ч (465,1 м/с)[11] | |||
Әйләнеү периоды (T) |
0,99726968 көндәр (23 ч 56 м 4,1 с)[12] | |||
Күсәр ауышлығы |
23°26’21".4119[3] | |||
Альбедо | ||||
Температура | ||||
| ||||
Цельсий |
| |||
Кельвин |
| |||
Атмосфера[5] | ||||
78,08 % Азот (N2) 20,95 % Кислород (O2) 0,93 % Аргон (Ar) 0,039 % Углекислый газ (СO2)[17] Яҡын 1 % һыу быу (климат бойондороҡ) |
Ер (символы: ) — Ҡояшҡа яҡынлығы буйынса өсөнсө эске планета. Ҙурлығы буйынса бишенсе урында. Тығыҙлығы буйынса беренсе урында. Планеталар йондоҙ-ара матдәнән — туҙан һәм газ өлөшсәләренән барлыҡҡа килгән, тигән фараз бар. Был матдә һыуына барып, уҡмашып төрлө ойошҡаҡтар барлыҡҡа килтергән. Ай — Ерҙең берҙән-бер юлдашы.
Ерҙең азот, кислород һәм бер аҙ углекислый газдан торған атмосфераһы бар. Ер өҫтөнөң 70%-ы һыу — диңгеҙ-океандар менән ҡапланған. Башҡа планеталарҙа ундай күренеш юҡ.
Планета Ҡояштан 150 млн километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Уның диаметры 12742 км.
Ер Ҡояш тирәләй 1 йыл эсендә үҙ орбитаһы буйынса урап сыға. Үҙ күсәре тирәләй 24 сәғәт эсендә әйләнеш яһай.
Ерҙә тормоштоң, йәшәүҙең булыуы — бүтән планеталарҙан айырып торған иң мөһим үҙенсәлек.
Планетаның эске төҙөлөшө бик ҡатмарлы. Уның уртаһында үҙәге урынлашҡан. Үҙәк тирәләй мантия һәм ер ҡабығы килә. Ерҙең үҙәге ҡаты. Үҙәгенең тышы шыйыҡ һәм ҡайнар хәлдә. Үҙәк температураһы 6000 °С-ҡа етә. Үҙәк тимер һәм никелдән тора.
Үҙәк тирәләй мантия уратып алған. Мантияның температураһы 2000 °С-ҡа етә, ул бик юғары баҫым аҫтында ҡаты һәм шыйыҡ хәлдә.
Мантияны ерҙең ҡаты тышсаһы — Ер ҡабығы уратып алған. Уның ҡалынлығы 5 км-ҙан 75 км-ға тиклем. Ер ҡабығы гранит, эзбизташ, таш күмер, балсыҡ, ҡом кеүек тау тоҡомдарынан тора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Standish, E. Myles; Williams, James C. Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets (PDF). International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides). Дата обращения: 3 апрель 2010. Архивировано 14 октябрь 2012 года. 2012 йылдың 20 февраль көнөндә архивланған. See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 David R. Williams. Earth Fact Sheet (билдәһеҙ). NASA (17 ноября 2010). Архивировано 15 октябрь 2012 года.
- ↑ 3,0 3,1 Staff. Useful Constants . International Earth Rotation and Reference Systems Service (7 август 2007). Дата обращения: 23 сентябрь 2008. Архивировано 3 ноябрь 2012 года.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html Earth Fact Sheet
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294&hl=ru#v=onepage&q&f=false Allen's Astrophysical Quantities
- ↑ US Space Command. Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet . SpaceRef Interactive (March 1, 2001). Дата обращения: 7 май 2011. Архивировано 19 ғинуар 2013 года.
- ↑ World Geodetic System (WGS-84). Available online 2020 йылдың 11 март көнөндә архивланған. from National Geospatial-Intelligence Agency.
- ↑ Humerfelt, Sigurd How WGS 84 defines Earth (October 26, 2010). Дата обращения: 29 апрель 2011. Архивировано 15 октябрь 2012 года. 2011 йылдың 24 апрель көнөндә архивланған.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 (2006-02-02) «Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1)» (University of British Columbia, Okanagan). Проверено 2007-11-26.
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html 2010 йылдың 5 ғинуар көнөндә архивланған. The World Factbook
- ↑ http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244&hl=ru#v=onepage&q&f=false Allen's Astrophysical Quantities
- ↑ Clabon Walter Allen and Arthur N. Cox. Allen's Astrophysical Quantities. — Springer, 2000. — P. 296. — ISBN 0-387-98746-0.
- ↑ World: Lowest Temperature . WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Дата обращения: 7 август 2010. Архивировано 4 август 2012 года. 2010 йылдың 16 июнь көнөндә архивланған.
- ↑ Global average temperature may hit record level in 2010, BBC Online (December 10, 2009). 22 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ World: Highest Temperature . WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Дата обращения: 7 август 2010. Архивировано 4 август 2012 года. 2013 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.
- ↑ Долина Смерти признана самым жарким местом в мире 2012 йылдың 15 сентябрь көнөндә архивланған.
- ↑ Trends in Atmospheric Carbon Dioxide . Earth System Research Laboratory. Архивировано 19 ғинуар 2013 года.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Афелий = a × (1 + e), перигелий = a × (1 - e), где а - большая полуось, e - эксцентриситет.
- ↑
![]() |
Был астрономия буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ. |