نسخه خطی
دَستنِوِشته یا دستنویس یا نُسخه خَطی به کتابها و نوشتههایی میگویند که بهوسیله گونهای قلم و با دست نوشته شده باشد.
دستنویسی در خاورزمین و به ویژه ایران پیشینهای بسیار کهن دارد. در روزگاران کهن فرمانروایان معمولاً در دربار خود دیوان نگارش (دبیرخانه) برپا میکردند تا نگارندهها در آن به نوشتن دستنوشتهها یا رونویسی آنها بپردازند. پدید آوردن رونویسهای نفیستر از روی دستنویسهای پیشین یکی از فعالیتهای دلخواه درباریان پیشین یوده است.
مفهوم دستنوشته را در بیشتر زبانهای اروپایی با واژه لاتینی manuscript بیان میکنند که از دو واژه manu- (دست) و script (نوشته) تشکیل شدهاست.
دستنوشتههای فارسی
دستنوشتههای فارسی بسیاری اکنون در ایران، هند، افغانستان، ترکیه و دیگر کشورها در قالب کتاب، مرقع یا تکبرگ وجود دارد که در بهترین موزه ها و کتابخانه ها نگهداری میشود و از ارزش بالایی برخوردارند.
از نسخههای خطی موجود در ایران تعداد ۳۲۰ هزار عدد دارای شماره ملی هستند.[۱]
رئیس کتابخانه ملی ایران از وجود حدود ۲ میلیون نسخه خطی ایرانی در شبه قاره و آسیای میانه خبر داده و از وضعیت «اسفبار» نگهداری از آنها سخن گفتهاست. به گفته او، حدود یک میلیون نسخه خطی فارسی یا عربی متعلق به ایران، در هند و پاکستان و حدود ۵۰۰ هزار نسخه خطی هم به همین شکل در آسیای میانه وجود دارد. به گفته او ۲۶۰۰ نسخه خطی نادر و نفیس نیز مربوط به ایران در کتابخانه ملی فرانسه نگهداری میشود، و در اسپانیا این تعداد بیشتر است.[۲]
مجموعه داران بین المللی
کتابخانه دانشگاه کمبریج
در دهه ۱۶۳۰ دانشگاه کمبریج یک کرسی زبان عربی تأسیس کرد. مجموعه کتابخانه دانشگاه کمبریج با اهدای یک جلد قرآن کریم توسط ویلیام بدول شروع به کار کرد. از آن زمان تاکنون به بیش از ۵ هزار اثر رسیده است. این مجموعه شامل مجموعه های اهدایی از توماس ارپنیوس، یوهان لودویگ بورکارت، ادوارد هنری پالمر و ای.جی. براون است.[۳]
کتابخانه بریتانیا
کتابخانه بریتانیا مجموعهای متشکل از ۱۵ هزار اثر در ۱۴ هزار جلد است. در سال ۱۹۸۲ مجموعه کتابخانه اداری هند به کتابخانه بریتانیا منتقل شد.[۴]
دانشگاه میشیگان
یکی از بزرگترین مجموعه ها در آمریکای شمالی در دانشگاه میشیگان است که دارای ۱۸۰۰ متن در بیش از ۱۱۰۰ جلد است.[۵]
نگارخانه
ترجمة السلطاني تالیف آقا محمد السطانی در سال 1082 ه ش (1115 ه ق)
جستارهای وابسته
les manuscrits sont ecrit par les egyptien ou les moine http://nosakhekhati.persianblog.ir بایگانیشده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine
منابع
- کتابهای خطی و چاپ سنگی (کتابخانهٔ ملی ایران)
- نسخههای خطی؛ نماد ملیت و هویت ایرانی
- Wikipedia contributors, "Manuscript," Wikipedia, The Free Encyclopedia
- ↑ خبرگزاری ایرنا: ۳۲۰ هزار نسخه خطی موجود در کشور دارای شماره ملی است. کد خبر:۸۰۴۱۷۲۱۸ (۲۹۸۱۱۳۸)|تاریخ خبر:۲۶/۰۸/۱۳۹۱
- ↑ خبرگزاری مهر: ۲ میلیون نسخه خطی ایرانی خارج از مرزها/ تهیه نسخ نیازمند ارز کافی است. fhcndn: nshlfv 2014.
- ↑ "Islamic Manuscripts". cudl.lib.cam.ac.uk. Retrieved 2021-08-09.
- ↑ "Arabic manuscripts". The British Library. Retrieved 2021-08-10.
- ↑ "Islamic Manuscripts". www.lib.umich.edu. Retrieved 2021-08-10.
![]() |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ نسخه خطی موجود است. |