2022
Jump to navigation
Jump to search
XX sèculu - XXI sèculu - XXII sèculu | ||
annos 2000 - annos 2010 - annos 2020 - annos 2030 - annos 2040 | ||
2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 - 2024 - 2025 - 2026 |
Artìculu in LSC
Su 2022 (MMXXII in nùmeros romanos) est un'annu de su de XXI sèculos incumintzadu in sa die de sàbadu.
S'ONU dd'at decraradu:
- annu internatzionale de su bidru[1];
- annu internatzionale pro s'isvilupu sustenìbile de is montes[2];
- annu internatzionale de is sièntzias de base pro s'isvilupu sustenìbile[3];
- annu internatzionale de sa pisca e sa acuacultura màstrinas[4].
Acuntessimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Ghennàrgiu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- 1 ghennàrgiu:
- Incumentzat su turnu de sa Frantza pro sa presidèntzia de s'Unione Europea[5].
- su Partenariadu Econòmicu Globale Regionale (RCEP) essit bàlidu. Est sa prus àrea de iscàmbiu lìberu manna de su mundu, intre Austràlia, Brunei, Cambògia, Tzina, Giapone, Laos, Noa Zelanda, Singapore, Tailàndia e Vietnam[6].
- una fuida dae unu santuàriu in Cachemira, Ìndia, càusat 12 mortos e 13 ingortos[7].
- in su cuntestu de sa presèntzia militare de sa Rùssia in sa làcana cun s'Ucràina, su presidente istadunidensu Joe Biden promitet santziones a su presidente russu Vladimir Putin si acontesset un'atacu[8].
- Israele denùntziat su primu infetu de flurona, COVID-19 in pari cun s'influèntzia[9].
- su primu ministru de Haiti, Ariel Henry, subit un'atentadu essende dae sa missa pro su de 218 anniversàrios de s'indipendèntzia de Haiti. S'acuntessimentu lassat 1 mortu e unos cantos ingortos[10].
- 2 ghennàrgiu:
- su Primu Ministru de su Sudan, Abdalla Hamdok, lassat s'incàrrigu suo. A pustis de unu corpu de istadu militare dd'aiant postu a is arrestos domitziliares; fiat torradu a su podere cun un'acòrdiu cun is militares, moende chèscias de sa populatzione[11].
- su Parlamentu de Sudàfrica brùsiat, chene lassare vìtimas[12].
- 5 ghennàrgiu: su Kazachistàn intrat in istadu de emergèntzia e su guvernu lassat s'incàrrigu pro chircare de blocare is chèscias contras a s'aumentu de su prètziu de s'energia[13].
- 6 ghennàrgiu: incumentzat una missione de mantenidura de sa paghe in Kazachistàn, comente pedidu dae su presidente[14].
- 15 ghennàrgiu: s'erutzione de su vulcanu sutamarinu Hunga Tonga-Hunga Haʻapai[15], me in s'artzipèlagu de Tonga, càusat unu maremotu in un'àrea manna de s'Otzèanu Patzìficu, corpende Tonga, Figi[16], Vanuatu, is ìsulas Samoa Americanas, Noa Zelanda, Austràlia, Giapone[17], Rùssia, Cànada, Istados Unidos[18], Mèssicu, Ecuadòr, Perù e Cile[19]. Is undas ochient a 5 persones[20][21].
- 24 ghennàrgiu: acontesset unu corpu de istadu militare in Burkina Faso[22].
- 29 ghennàrgiu: su Parlamentu de sa Repùblica Italiana torrat a elègere a Sergio Mattarella comente Presidente de sa Repùblica[23].
- 30 ghennàrgiu: eletziones parlamentares in Portugallu. Binchet su Partidu Sotzialista[24].
Freàrgiu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- 1 freàrgiu:unas 60 persones morint in un'atacu de sa Milìtzia cooperativa pro s'isvilupu de su Congo (Codeco) contras a un'acampamentu de disterrados in sa Provìntzia de Ituri, in s'est de sa Repùblica Democràtica de su Congo[25].
- 2 freàrgiu: a su mancu 24 persones morint in unu disàriu in Quito, Ecuadòr[26].
- 3 freàrgiu: is Fortzas Ispetziales de is Istados Unidos de Amèrica ochient a Abu Ibrahim al-Hashimi al-Qurashi, terrorista e segundu califa de s'Istadu Islàmicu[27].
- 4 freàrgiu: un'aparèchiu Cessna 207 tzacarrat pagu a pustis de pigare su bòlidu in Nazca, Perù, ochiende a 7 persones[28].
- 5 freàrgiu: in Marrocu morit unu pipiu, Ryan Oram a pustis de èssere abarradu 5 dies in unu putzu profundu 32 metros in ue fiat rutu[29].
- 7 freàrgiu: su presidente de Frantza Emmanuel Macron e Vladimir Putin s'addòbiant in Mosca pro chircare una solutzione a sa crisi russu-ucraina de su 2021-2022[30].
- 8 freàrgiu:
- su Paba Emèritu Beneditu XVI domandat perdonu a is vìtimas de abusu sessuale a minores pro is faddinas acontèssidas in s'ìnteri de is incàrrigos suos[31][32].
- su presidente de Perù Pedro Castillo nòminat su de bator guvernos in ses meses[33].
- 13 freàrgiu:
- 14 freàrgiu: Su Canadà decrarat s'istadu de emergèntzia in s'ìnteri de chèscias de s'Acumpangiamentu de sa Libertade contras a s'òbligu de su vatzinu pro sa COVID-19[36].
- 18 freàrgiu: in Argentina, su guvernadore Gustavo Valdés decrarat sa provìntzia de Corrientes "zona de disacatu ecològicu e ambientale" a pustis chi unu fogu mannu at brusiadu prus de 700.000 ètaros de padente[37].
- 21 freàrgiu:
- Sa Rùssia connoschet s'indipendèntzia de sa Repùblica Populare de Donetsk e de sa Repùblica Populare de Lugansk e incumentzat a militarizare sa regione de Donbàs, in s'ìnteri de sa crisi russu-ucraina. Is Natziones Unidas cundennant custa atzione e preparant santziones econòmicas.
- Sa Colòmbia de-penalizat s'istrumadura[38].
- 23 freàrgiu: s'Unione Europea ponet santziones a sa Rùssia, limitende·nde s'atzessu a su mercadu finantziàriu[39][40].
- 24 freàrgiu: sa Rùssia invadet s'Ucràina. Vladimir Putin ameletzat "cunsighèntzias graes" pro is natziones chi ant a intervènnere[41].
- 25 freàrgiu: is federatziones isportivas cantzellant o iscòstiant is eventos pranificados in Rùssia a àteros logos. Pro esempru, su Grand Prix de Formula 1 est cantzelladu e sa finale de Champions League s'at a giogai in Parigi[42].
- 26 freàrgiu: sa UE e is Istados Unidos bogant unas cantu bancas russas dae su sistema de pagamentu SWIFT. Custas e àteras santziones creant una crisi finantziària in Rùssia[43][44].
- 27 freàrgiu:
- Putin ponet is fortzas nucleares istratègicas in istadu de "alerta ispetziale" pro rispondere a is "decraratziones agressivas" de sa NATO[45].
- is natziones de s'Unione Europea bandint is bòlidos Russos dae s'ispàtziu aèreu issoro[46].
- sa Bielorùssia, cun unu referendum, detzidet de cantzellare su status non-nucleare suo e de acasagiare is fortzas militares russas in manera permanente[47][48].
- 28 freàrgiu:
- cun una detzisione de su totu noa, Mònacu, Singapore e sa Corea de su Sud ponent santziones econòmicas a sa Rùssia cun su controllu de is esportatziones e su cungelamentu de su dinari russu. Fintzas Isvìtzera e Isvètzia suspendent sa neutralidade issoro apojende in bia militare e diplomàtica s'Ucràina[49][50][51].
- su Grupu interguvernativu de espertos a pitzus de su càmbiu climàticu at publicadu sa segunda parte de sa de ses relatas, chi narat chi medas de is càmbios sunt immoe definitivos[52][53].
Riferimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ (ES) Aprobado por la ONU: Año Internacional del Vidrio 2022, in Sociemat.
- ↑ (ES) A/76/L.28 - S - A/76/L.28 -Desktop, in undocs.org. URL consultadu su 1º ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) A/RES/76/14 - S - A/RES/76/14 -Desktop, in undocs.org. URL consultadu su 1º ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) A/RES/72/72 - S - A/RES/72/72 -Desktop, in undocs.org. URL consultadu su 1º ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) La "grandeur" francese sbarca a Bruxelles, in euronews, 1º ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) FashionNetwork com IT, RCEP: cosa cambierà l'accordo di libero scambio in Asia-Pacifico?, in FashionNetwork.com. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Deutsche Welle (www.dw.com), Estampida en santuario de India deja al menos 12 muertos | DW | 01.01.2022, in DW.COM. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Biden ha advertido a Putin con sanciones si ocurre una agresión contra Ucrania | TRT Español, in www.trt.net.tr. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Israel detecta el primer caso de 'flurona', la infección de gripe y Covid-19 a la vez, in abc, 1º ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (ES) El primer ministro de Haití sale ileso de un ataque de grupo armado que dejó al menos un muerto, in RT en Español. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (IT) In Sudan si è dimesso il primo ministro, in Il Post, 3 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Semana, Video | Voraz incendio destruyó la sede del Congreso de Sudáfrica, in Semana.com Últimas Noticias de Colombia y el Mundo, 2 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Kazakistan in stato di emergenza, il comune di Almaty assaltato. Il governo si è dimesso, in RaiNews. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Kazakistan, la Russia e i suoi alleati inviano nel Paese una «forza di pace», in Open, 5 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Tonga, tsunami dopo l’eruzione di un vulcano sottomarino, in Geopop. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Allarme tsunami da Tonga alle Figi dopo l'eruzione di un vulcano sottomarino, in RaiNews. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Tonga, erutta il vulcano sottomarino. Lo tsunami raggiunge il Giappone, onde anche su costa occidentale Usa, in Il Sole 24 ORE, 15 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (EN) Tsunami surges in the Bay Area follow Pacific volcano eruption, in web.archive.org, 15 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022 (archiviadu dae s'url originale su 15 ghennàrgiu 2022).
- ↑ (IT) Eruzione Tonga: in Perù due donne morte per onde anomale, in www.cdt.ch, 16 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (EN) Kirsty Needham e Praveen Menon, All homes on one of Tonga's islands destroyed, three dead, in Reuters, 18 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Reportan dos muertes y daños por tsunami en Perú: país no emitió alerta | Internacional | BioBioChile, in web.archive.org, 16 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022 (archiviadu dae s'url originale su 16 ghennàrgiu 2022).
- ↑ (ES) José Naranjo, Los militares toman el poder en Burkina Faso mediante un golpe de Estado, in El País, 24 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (IT) Mattarella rieletto presidente della Repubblica con 759 preferenze: il più votato di sempre dopo Pertini | "Le emergenze impongono di non sottrarmi ai doveri", in Tgcom24. URL consultadu su 31 ghennàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Portugal: Partido Socialista de António Costa obtiene la mayoría absoluta en las elecciones, in France 24, 30 ghennàrgiu 2022. URL consultadu su 12 freàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Una nueva matanza en la República Democrática del Congo deja, al menos, 60 muertos, in abc, 2 freàrgiu 2022. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) Al menos 24 muertos y 12 desaparecidos deja el aluvión en Quito | Crónica, in La Cuarta. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (EN) Islamic State leader Abu Ibrahim al-Qurayshi killed in Syria, US says, in BBC News, 4 freàrgiu 2022. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) GESE-La Estrella de Panamá, Al menos 7 personas, entre ellas turistas, mueren al caer avioneta en Perú, in La Estrella de Panamá. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) 5 de Febrero de 2022, Tragedia en Marruecos: murió Rayan, el niño que estuvo cinco días atrapado en un pozo de 32 metros, in infobae. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) Deutsche Welle (www.dw.com), Macron llama a Putin a encontrar una solución que evite una guerra | DW | 07.02.2022, in DW.COM. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) Deutsche Welle (www.dw.com), Papa emérito Benedicto XVI pide perdón por abusos y errores del clero pero rechaza acusaciones | DW | 08.02.2022, in DW.COM. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (IT) Ratzinger chiede perdono per lo scandalo della pedofilia: "Ma non sono un bugiardo", in MSN. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (ES) El presidente de Perú designa su cuarto gabinete en solo seis meses, in El Correo, 9 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (ES) El Mercurio S.A.P, El decreto que establece estado de excepción en Macrozona Norte: Quiénes son los jefes de la Defensa y sus facultades | Emol.com, in Emol, 16 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (EN) Steinmeier elected for second term as German president, in euronews, 13 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (EN) Catharine Tunney, Federal government invokes Emergencies Act for first time ever in response to protests, blockades, in CBC, 14 freàrgiu 2022.
- ↑ (ES) Declaran a Corrientes como zona de catástrofe por incendios, in www.telesurtv.net. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (ES) El Mostrador, Corte Constitucional de Colombia despenaliza el aborto hasta las 24 semanas de gestación, in El Mostrador, 21 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (EN) Sabine Siebold e Ingrid Melander, EU will hold emergency summit on Thursday to 'hold Russia accountable', in Reuters, 23 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ Is penas contra a sa Rùssia, in sardiniapost, 28 freàrgiu 2022. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (IT) Putin invade l'Ucraina, avviate le operazioni militari a Kiev, in www.teleborsa.it. URL consultadu su 2 martzu 2022.
- ↑ (EN) Russia loses Champions League final & F1 race, in BBC Sport. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) West to cut some Russian banks off from Swift, in BBC News, 27 freàrgiu 2022. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (EN) Joint Statement on further restrictive economic measures, in European Commission - European Commission. URL consultadu su 3 martzu 2022.
- ↑ (EN) As it happened: Ukraine live updates: Deadly blast at Kyiv TV tower after Russia warns capital, in BBC News. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) More European nations ban Russian flights from their airspace — including the entire E.U., in Washington Post. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) Reuters, Belarus referendum approves proposal to renounce non-nuclear status - agencies, in Reuters, 27 freàrgiu 2022. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) Our Foreign Staff, Belarus opens door for Russian nuclear weapons as Putin ally moves to commit troops, in The Telegraph, 28 freàrgiu 2022. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) Reuters, Monaco clamps down on Russian assets after Ukraine invasion, in Reuters, 28 freàrgiu 2022. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) In rare stand, South Korea, Singapore unveil sanctions on Russia, in www.aljazeera.com. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) Michael Shields e Silke Koltrowitz, Neutral Swiss join EU sanctions against Russia in break with past, in Reuters, 28 freàrgiu 2022.
- ↑ (EN) IPCC issues ‘bleakest warning yet’ on impacts of climate breakdown, in the Guardian, 28 freàrgiu 2022. URL consultadu su 5 martzu 2022.
- ↑ (EN) Climate change: a threat to human wellbeing and health of the planet. Taking action now can secure our future — IPCC, in www.ipcc.ch. URL consultadu su 5 martzu 2022.